දිවයිනේ සෙසු ප්රදේශවලට සාපේක්ෂව ගම්පහ දිසාවේ ඇති ඓතිහාසික ජන කතා බොහොමයක් තවමත් අප්රකටව පවතී. එබැවින්, ඒවා වත්මන් සහ මතු පරපුර වෙත දායාද කිරීම සම්බන්ධයෙන් යම් පියවරක් ගැනීමට අපි අදහස් කළෙමු. අප රටේ සාමාන් ජනතාවට, අප්රකට ඓතිහාසික තොරතුරු සහ ජනශ්රුති විමර්ශකයන්ට සේම පාසල් සහ විශ්ව විද්යාල සිසුන්ට එකසේ ප්රයෝජනවත් විය හැකිය. ඔබ දන්නා ජනකතා ඇත්නම් ඒවාද මෙහි පළකළ හැකි අතර මෙය වඩාත් හොඳින් ඉදිරි පරපුර සඳහා දායාද කරනු වස් ඔබගේ අදහස් හා යෝජනා බලාපොරොත්තු වෙමු.

Wednesday, April 5, 2017

ගම්පහ දිසාවේ සැඟවුණු දෙවියෝ උඩවල මුත්තා


වත්මන් ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ ඇති ප්‍රධානතම පැරණි  රාජධානිය කැලණියයි. ඒ කාලයේ මෙන්ම පසුකාලීන කෝට්ටේ  යුගයේ දී පවා ගම්පහ දිසාවේ පැවති උප රාජධානියක් වශයෙන් උඩුගම්පොල මහත් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත. මෙහි විශේෂත්වය වනුයේ කැලණි රාජධානියෙන් වි‍භීෂණ සුරිඳුන් පහළ වූ අතර උඩුගම්පොළ රාජධානියෙන් දෙවිවරුන් සිවු දෙනෙකුම පහළ වී තිබීමය. එනම් සකල කලා වල්ලභ රජතුමා ( අස්වානේ දෙවියෝ) මැණික් සාමි කුමරු ( කළු කුමාරයා) සකල කලා වල්ලභ රජුගේ බාල පුත් කිරිබොන ඈපා, සකල කලා වල්ලභ රජුගේ ප්‍රධාන සේනාධිපති යකු වූ උඩවල මුත්තා ආදියයි.


ප්‍රදේශවාසීන්ට නිති රැකවරණ සලසන බව පැවසෙන සුදු පැහැති උස් තුඹසක වෙසෙන නාගයකු පදනම් කොටගත් මෙම උඩවල මුත්තා  දෙවොලට අපි පසුගියදා පිවිසුණෙමු. මෙය පිහිටා තිබෙන්නේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ,මිනුවන්ගොඩහීනටියන නම් සුන්දර ගම්පියස අද්දරයි. පුජ්‍ය හීනටියන  ධම්මාලෝක  මහ නාහිමියන්ගේ උපන්ගම සහ උන්වහන්සේ වැඩිම කාලයක් වැඩ වාසය කළ විහාරය පිහිටි නිසා මෙම හීනටියන යන නාමයට දෙස් විදෙස් කිර්තියක් හිමිව තිබේ.



මේ දෙවොලට අධිපති උඩවල මුත්තා අතීතයේ ඒ ගමෙහි විසු ජනප්‍රධානියෙකි. එවක ඔහු බොහෝ සැර පරුෂ අයෙක් බවත් පැවසෙයි.

කෝට්ටේ රාජධානියේ රජකළ ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේ උඩුගම්පළ රජ කළ සකලකලා වල්ලභ රජු පිළිබඳව අලකේශ්වර යුද්ධය,රාජාවලිය ආදී කෘතිවල බොහෝ විස්තර සඳහන් වෙයි.මෙම රජතුමාට ප්‍රධාන යුදසේනාධිපතිවරු දෙදෙනෙකු සිටි බව ජනවහරේ සඳහන්ය. ඉන්දියාවේ කායල්පට්ටනම් සිට හලාවත මුතු කිමිදීමටත් ඇතුන් ඇල්ලීමටත් යෝනක සේනාවක් සමඟ පැමිණ හලාවත ආක්‍රමණය කළ අධිරාස රායන් නම් විජාතිකයා පැරදවීම  සඳහා කෝට්ටේ රජ කළ ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජු තම සොයුරන් වන උඩුගම්පළ රජ කළ සකලකලා වල්ලභ රජුට සහ මාදම්පේ රජ කළ තනිය වල්ලභ කුමරුන් හට පවරණු ලදැයි කියවෙයි. මෙහිදී  තම සේනාවන් සමඟ හලාවතට ගිය මෙම දෙබෑයන් එම සතුරු සේනාව වෙතට දරුණු ප්‍රහාර එල්ලකොට ඔවුන් පරාජය කළ බව අලකේශ්වර යුද්ධය සහ රාජාවලිය කෘතිවල සඳහන්ය.

මෙහිදී  සකලකලා වල්ලභ රජු තමන් සමඟ එම සංග්‍රාමයේදී පෙරමුණ ගෙන ක්‍රියාකිරීම නිසා මෙම උඩවලමුත්තාට ගම්වරයක් ප්‍රදානය කළ බව ජනවහරේ පැවසෙයි.  



ඉන්පසු කලක් අවෑමෙන් මරණයට පත්වන මෙම උඩවල මුත්තා ගම්මුන්ට ආරක්ෂාව සලසනු පිණිස කැපවී ක්‍රියා කළ බවත් එදා මෙදා තුර පැවතීම සඳහා ගම ආශ්‍රිතව සුදු නාග පරපුරක් බිහි කළ බවත්  ගම්මුන් පවසති. අදත් එම පරපුරේ  සුදු නාගයකු  එම ගම්මානයට අරක්ගෙන සිටින බවත් ගැමි විශ්වාසයයි. විශේෂයෙන් ගම්මානයේ කුඹුරු පැසෙන කාලයට එම නාගයා වරින් වර දර්ශනය වන බවත් ගම්මු අප හා කීහ. එනිසා අතීතයේ සිට අද දක්වාම එම සුදු නාග පරපුර වාසය කරන බව පැවසෙන වෙල්යාය අද්දර පිහිටි තුඹස අබියස පිහිටි පුජාගල මත කෙම්මුර දිනයන් හි සැන්දෑවල  උඩවලමුත්තා සිහිකොට පහන් තැබීමට පැරණි ගම්මු පුරුදුව සිටියහ. එමගින් තම ලෙඩදුක් අපල උපද්‍රව සතුරු කරදර දුරුවී ගොවිතැන් බත් සරුසාර වී ගෙදර දොර සතුට සාමදානය උදාවන බව ගම්මුන්ගේ විස්වාශය විය. අද මෙම දේවාලය ඉදිකොට ඇත්තේ එම සුදු තුඹස සහ පුජා ගලමැදි කර ගනිමි.




අදත් මේ ප්‍රදේශයේ ගැමියයෝ තමන්ගේ වී අස්වැන්නෙත් ලබාගන්නා මුල්ම කොටස මෙම දේවාලයට ගෙනවුත් ඉන් කිරිබතක් පිස මේ උඩවල මුත්තාට පුජාකරනු දකින්න පුළුවන . ගැමියන්ට එදිනෙදා ජිවිතයේ දී මුහුණපෑමට සිදුවන ඕනෑම ගැටළුවකදී මේ උඩවල මුත්තා පිහිටට එන බවත් කාන්තාවන් හා කුඩා දරුවන් සම්බන්ධ ගැටළු වලදී එතුමන්ගේ දේව බැල්ම වැඩිපුර යොමුවන බවත් විශ්වාස කරන ගැමියන් එම ප්‍රදේශයේ සිදුවන සිද්ධීන් මුල්කොට හෝ එම දේව විශ්වාසය ගැරහීමට ලක් කරනවිට එම නාගයා වැඩිපුර දර්ශනය වන බව කියති.



එමෙන්ම කිනම් හෝ හේතුවක් මත ආහාර අරුචියෙන් පෙළෙන්නවුන්ගේ එම අරුචිය සැනින් දුරුකිරීමට මේ උඩවල මුත්තාට විශේෂ හැකියාවක් ඇතැයි ද පැවසෙයි. ඒ අනුව රෝගපීඩා නිසා සතිමාස ගණන් ආහාර අරුචියෙන් පෙළෙන රෝගීන් විශාල පිරිසක් මේ උඩවලමුත්තාගේ පිහිටෙන් සහනය ලබාගෙන ඇති බවයි පැවසෙන්නේ.

හීනටියන පොත්ගුල් විහාරය මගින් පාලනය වන වන මෙහි සතියේ සෙනසුරාදා හා බදාදා යන කෙම්මුර දින වලදී පුජා පැවැත්වෙන අතර දැනට එහි සේවය කරන්නේ දෘෂ්‍යාබාධිත කපුමහතෙකි.



කොළඹ කුරුණැගල අංක 5 මාර්ගය ඔස්සේ ජා-ඇල කොටුගොඩ පසුකොට යනවිට හමුවන  යාගොඩමුල්ල හන්දියෙන් වමට හැරී පැමිණ හෝ කටුනායක ඇවරිවත්ත හරහා යාගොඩමුල්ල දෙසට පැමිණ  හීනටියන ගම්මානය  අසබඩින් වෙල් යායක් අද්දර පිහිටි මෙම අපුරු පුදබිමට පිවිසෙන්නට ඔබටත් පුළුවන. එමෙන්ම ගම්පහ දිසාවේ සැඟවුණු මෙම අපූරු දෙවියන් පිළිබඳ විස්තර මේදක්වා කිසිදු සාහිත්‍යා මූලාශ්‍රයකට එක්වී නොතිබීම විශ්මයට කරුණකි.


දෙවඟනක වූ පැතිගොඩ ආච්චි




ආච්චි නමින් ඇමතුම් ලැබීමට අද සමාජයේ කිසිම කාන්තාවක කැමති නොවනු ඒකාන්තය. තත්වය එසේ තිබියදී ආච්චියන නම සහිතව පිදුම් ලබන අප්‍රකට දෙවඟනක පිළිබඳ තොරතුරක් ගම්පහ දිසාවේ බඩල්ගම ප්‍රදේශයෙන් අසා දැන ගත හැකි විය. ඇය හැඳින්වනුයේ පැතිගොඩ ආච්චියන නමිනි. පැතිගොඩ යනු බඩල්ගම ආසන්නයේ බස්නාහිර - වයඹ පළාත් මායිමේ පිහිටි කුඩා ගම්මානයකි. මෙම පැතිගොඩ ආච්චිඑහි ගැමියන් ගේ ගරු බුහුමන්වලට සහ වන්දනාමාන වලට ලක්වනුයේ පැති‍ගොඩ පුරාණ දේවාල බිමක පිහිටි සුවිසල් නා රුකක් මුල් කරගනිමිනි. එබැවින් බොහෝ දෙනෙකු නමින් වත් නොදන්නා මෙම අප්‍රකට දෙවඟන; පැතිගොඩ ආච්චිගේ සුවදුක් විමසීම පිණිස අපි පසුගිය දි‍නයෙක තකහනියේම බඩල්ගම ගියෙමු.

ඵෙතිහාසික වශයෙන් බලන විට මේ පැතිගොඩ ආච්චි කෝට්ටේ යුගයේ මෙරට ජීවත් වූ මිනිස් දුවකි. කෝට්ටේ රජ කළ අටවන වීරපරාක්‍රමබාහු හෙවත් අම්බුළුගල කුමාරයා (ක්‍රි.ව 1484-1508) සහ ඔහුගේ පුත් ධර්ම පරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව 1508 – 1528) රජ දවස උඩුගම්පල රාජධානිය පාලනය කරන ලද්දේ අටවන වීරපරාක්‍රමබාහු රජුට දාව ඔහුගේ බිසවගේ නැගණියගේ කුසින් මෙලොව එළිය දුටු සකල කලා වල්ලභ රජතුමාය. ආසියාවේ බිහිවූ විශිෂ්ටතම වාරි ඉංජිනේරුවකු සහ කෘෂිකර්ම විශේෂඥයකු වන මේ රජතුමන් ගේ මඟුල් පොකුණ දකුණු ආසියාවේ නරපතියකු භාවිතා කළ සුවිසල්ම මඟුල් පොකුණ ලෙස වාර්තා වී ඇත. නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කොට අළුතින් ඉදිකොට ඇති සක්මන් මංතීරුවකට මැදිවු එම මාහැඟි පුරා විද්‍යා උරුමය අදටත් උඩුගම්පොළදී ඔබට දැක බලා ගත හැක.
මෙම සකල කලා වල්ලභයන්ට සෙන්පතිවරු දෙදෙනකු වූ අතර ඒ කෙහෙළිබැඳි රාළ සහ උඩවල රාළ යනුවෙනි.රාජ්‍ය සේවයෙන් පසු උඩවල මුත්තා ලෙසින් ගැමියන් අතර ප්‍රචලිත වූ ඔහු මරණින් මතු ද උඩවල මුත්තා ලෙසින්ම දේවත්වයට පත් වී ඇත.
මෙම උඩවලමුත්තා සඳහා තැනවුණු දේවාලයක් අද ද මිනුවන්ගොඩ හීනටියන ප්‍රදේශයේ ඇති අතර එම ප්‍රදේශයේ ගැමියෝ අදත් බැති සිතින් එම උඩවල මුත්තා පුදති. මෙම උඩවල මුත්තා ගේ බිරිඳ එම ප්‍රදේශයේ ගැමියන් විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ මුත්තම්මා ලෙසිනි. එමෙන්ම ඇගේ උපන් ගම පැතිගොඩ බවද උඩවල මුත්තා පිළිබඳ පුරාණෝක්තිවල සඳහන්ය. කෙසේ හෝ උඩවල මුත්තා ගේ මරණයෙන් පසු මෙම මුත්තම්මා නැවත තම උපන්ගම වන පැතිගොඩට පැමිණි බවට සාක්ෂි තිබේ. ඒ වනවිට සමාජයේ ඉහළ පිළිගැනීමක් තිබූ ඇය එම ප්‍රදේශයේ දී පැතිගොඩ අම්මා සහ පැතිගොඩ ආච්චි ලෙසින් ගැමියන් ගේ ගරු බුහුමන්වලට ලක්ව තිබේ. පැතිගොඩ ආච්චි පිළිබඳ පුරාණෝක්ති වලට අනුව ඇය ඉතා ප්‍රෞඩ ගති ගුණ සහිත කාන්තාවකි. එනිසා එවක එම ප්‍රදේශයේ  ගැමියන් තම හේන් කුඹුරුවලින් ලබා ගන්නා අස්වැන්නෙන් කොටසක් ඇයට ප්‍රදානය කළ බව පැවසෙයි.

එවක ඇය ජීවත් වී ඇත්තේ බස්නාහිර සහ වයඹ පළාත් මායිම් වන මා ඔයට‍ මායිම් වූ මහවට්ටාරම නම් වත්තේය. වට්ටාරම යන්නෙහි අදහස වටවූ භූමි ප්‍රදේශය යන්නය.

කෙසේ හෝ කලක් ඇවෑමෙන් වියපත්ව මිය ගිය මෙම ප්‍රභූවරිය  පසුව එම වත්තේම පිහිටි සුවිසල් නුග රුකකට අධිගෘහිතව රුක් දෙවඟනක් ලෙසින් උපත ලබා ඇත. එහි දී ඇගේ සහ එම නුග රුකේ ආරක්ෂාව පිණිස එම ප්‍රදේශය පුරා සුදු නාගයන් සැරිසැරූ බවත් උන්ගෙන් කිසිවකුටත් කරදරයක්, හිරිහැරයක් නොවූ බවත් ගම්මු කියති. කෙසේ හෝ මේ මහා නුගයේ එක් අත්තක් මා  ඔයට නැඹුරුවී තිබූ අතර එය කපා දැමීමට එම වත්ත හිමිකරුට අවශ්‍ය විය. එහෙත් ඔහු කී අන්දමට පැතිගොඩ ආච්චි වැඩ වාසය කරන එම නුගරුක කපා හෙළීමට කිසිම ගැමියෙක් කැමති නොවීය. අවසානයේ පැතිගොඩ ආච්චිගේ තේජස ගැන නොදත් දෙමළ කම්කරුවන් යොදා එම නුග අත්ත කපා දැමීමට වතුහිමියා කටයුතු කළේය. එහෙත් ඒ සමගම ඉන් කිපුණු නාගයන් ප්‍රදේශය පුරා විසිර යන්නට වූ බවත් ඉන් උදහස් වූ පැතිගොඩ ආච්චි ගස කැපීමට සම්බන්ධ වූ සියළු දෙනා වනසා දැමූ බවත් ජනවහරෙහි සඳහන්ය. එසේ වැඩිපුරම නයින් ගැවසුණු මාඔයෙක් එපිට ප්‍රදේශය මුලදි නාගවලාන ලෙස හැදින්වි අද වනවිට නාලවලාන ලෙසින් හැඳින් වෙයි.  

වත්මන් පැතිගොඩ ආච්චි දේවාලය පිහිටි ස්ථානය පුරාණයේ සිට මලල වීරමුණ්ඩ දේවාලයක් තිබී ඇත. එම පැරණි දේවාලයේ නටබුන් තවමත් දැකිය හැක. ඒ කෙසේ හෝ මහවට්ටාරම වත්තේ නුග ගසට හානි සිදු කිරීමත් සමඟ එම මලලවීරමුණ්ඩ දේවාලයට දින පතා රාත්‍රී කාලයන් හි විසිතුරු ආලෝකධාරා පැමිණෙනු බොහෝ දෙනකු දැක තිබේ. පසුව මලලවීරමුණ්ඩ දේවාලයේ පැවැති වාර්ෂික මංගල්‍යයේ දී ආරූඪ වූ කපුවන් මගින් පැතිගොඩ ආච්චි මෙම නුගරුකය වෙත තමන් ගේ සපැමිණීම දන්වා ඇත. එමෙන්ම එතුමියගේ සපැමිණීම හඟවන තවත් අද්භූත සිදුවීම් කිහිපයක් ද එහි සිදුව ඇති බවට ජනප්‍රවාද තිබේ.

එදා මෙදා තුර මෙම පැතිගොඩ ආච්චි දෙවඟන මෙම නුගරුකයට අරක් ගනිමින් ප්‍රදේශයේ ජනී ජනයාට පිහිටාරක්ෂාව සලසන බව ගැමියන්ගේ විශ්වාසයයි.

අතීතයේ ඇය ජීවත් වූ සමයේ සිදුවූ ලෙසින්ම තමන් විසින් වගා කරනු ලබන බව බෝගවල අස්වැන්න ලබා ගන්නා ගැමියෝ ඉන් අග්‍ර භාගය මෙම පැතිගොඩ ආච්චි දෙවඟනට පුද දෙති. එහෙත් ඒ සියලු පූජාවන් අතරින් ඇය කුරහන් රොටී සමඟ අල කොළ මාළුව ප්‍රිය කරන බව ගැමි විශ්වාසයයි.එනිසා එය ඇයට පුජා කිරීමට බොහෝ දෙනෙක් රුචිවේ.


තම සැමියා වන උඩවලමුත්තා සේම නාගයන් සමඟ දැඩි සබැඳියාවක් පවත්වන පැතිගොඩ ආච්චි තම ගංකොටුවතුළ තුඹස් කැඩීමට දැඩිව විරුද්ධ බවද පැරණි ගැමියෝ කියති. එමෙන්ම මලලවීරමුණ්ඩ දෙවියන් සඳහා වෙන් කෙරුණු දේවාලයට ද ඇල්ම බැල්ම හෙළා හිඳින නාගයන් නිසා එම දෙවොල ඇතුලත සිමෙන්ති දැමීමට ඇගෙන් අවසරයක් නැති බවද කියනු ලැබේ. ඒ සිමෙන්ති පොළව මත නාගයන්ට ගමන් කළ නොහැකි බැවිනි.

මෙම පැරණි දෙවොල් බිම මුල් කොට නිරෝධාරාමය නම් බෞද්ධ විහාරයක් ඇත. එහෙත් දැනට එහි වැඩ වෙසෙන පූජ්‍ය හොරකඳවිල පඤ්ඤාසේකර හිමිපාණන් ගේ වයෝවෘද්ධ භාවය සහ ගිලන් බවත් වෙනත් කිසිවකු එම විහාරස්ථානයේ නොමැතිවීමත්  ඉන් සිදු කෙරෙන ශාසනික කටයුතු වලට බාධාවක්ව පවතින බව පෙනේ.

ඒ කෙසේ හෝ අදත් පැතිගොඩ ප්‍රදේශයේ ගැමියෝ සිංහල අලුත් අවුරුද්දට පෙරොතුව එළඹෙන මාර්තු මාසයේ දිනයක මෙම පැතිගොඩ දේවාලයේ වාර්ෂික දේව මංගල්‍යය සිදු කරති. එමෙන්ම ඇගේ සැමියා වන උඩවලමුත්තා මුල්කොට මිනුවන්ගොඩ හීනටියන තනා ඇති උඩවල මුත්තා දේවාලයේ වාර්ෂික දේව මංගල්‍යයද බොහෝ විට ඒ දිනවලම යෙදී තිබීම සුවිශේෂ සංසිද්ධියකි.







Tuesday, February 14, 2017

පිලිකුත්තුව මැදි කරගත් පැරැණි යක්ෂ පුරයක්


ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය පුරාතන යක්ෂ ජනාවාසයක්ව පැවැති බවට මතුකර ගත හැකි සාක්ෂි බොහොමයකි. රාම, රාවණ යුධ සමයේ කැලණිපුරය යක්ෂ ගෝත්‍රික විභීෂණ පාලනය කළ බව නොරහසකි. එමෙන්ම පන්සිය පනස් ජාතක පොතෙහි එන වලාහක හෙවත් වලාහස්ස ජාතකයේ ද නාගදීපයේ සිට කැලණිය දක්වා යක්ෂ ගෝත්‍රික සමාජයක් පැවැති බවට කරුණු ඉදිරිපත් වෙයි. නමුදු බුද්ධ කාලය වනවිට කැලණිපුරය නාග ගෝත්‍රිකයන් අතට පත්ව තිබූ බව මහාවංශය ඇතුළු අපගේ වංශ කතා මූලාශ්‍ර බොහොමයකින් තහවුරු කර ගත හැකිය. ඒ අනුව දුරාතීතයේ යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් සතුව තිබූ නාගදීපයේ සිට කැලණිය දක්වා මුහුදුකරය පසුව නාග ගෝත්‍රිකයන් අතට පත්වූ බව පෙනෙයි. දුරාතීතයේ මෙහි විසූ යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් භාරතය සමග සම්බන්ධතා ගොඩනැඟූ බවට මානව විද්‍යාත්මක සාක්ෂි තිබේ. එහෙත් ඉන්පසු ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළ ඇතුළු ප්‍රදේශ රාශියක් සිය ආධිපත්‍යයට නතු කරගත් නාගයන් ජාත්‍යන්තර තලය හා ඊට වඩා පුළුල් සම්බන්ධතා පැවැත්වූ බවට ලබාගත හැකි මානව විද්‍යාත්මක සාක්ෂි රාශියකි. එමෙන්ම ආසියාවේත් ඉන් බැහැරවත් සමුද්‍රාසන්නයේ රාජධානි ගොඩනඟා ගත් නාග ගෝත්‍රිකයෝ එම තොටුපල ආශ්‍රිත රාජධානිය ‛කල්‍යාණි’ නමින් හැඳින්වූ බවට සාක්ෂි තිබේ. නාග ගෝත්‍රිකයන් මෙලෙස අප රටේ සමුද්‍රාසන්නයේ සිය බලය තහවුරු කරගන්නා විට යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් මධ්‍ය කඳුකරය ඇතුළු අප රටේ මැද කොටසේ සිය බලය තහවුරු කර ගත් බව පෙනෙයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ යකුන් දමනය කිරීම පිණිස වත්මන් ඌව පළාතට අයත් මහියංගණයට වැඩම කළ පුවතත්, එහිදී යක්ෂ සමභවයකට හිමිකම් කියන සුමන සමන් දෙවිඳූන් බුදු බණ අසා සෝවාන් ඵලයට පත්වූ පුවතත්, අතීතයේ යක්ෂ බලය අප රටේ මධ්‍ය ප්‍රදේශවල පැතිර පැවැති බවට අපගේ වංශ කතා මූලාශ්‍රවලින් ලද හැකි ප්‍රබලතම සාක්ෂියකි. 

වර්තමාන ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන් ලැබෙන පූර්ව ඓතිහාසික සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික පුරා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි රාශියකි. සමස්ත ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය පුරාම පැතිර තිබූ එම පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි බොහොමයක් දැනට එහි සිදුවෙමින් පවත්නා ශීඝ්‍ර මානව ජනාවාස නිසා අහිමිව ගොසිනි. 

එහෙත් තවමත් එතරම් ජනාවාස නොවූ අත්තනගල්ල, අලවල ආදී ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව සිදු කෙරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීම්වලදී ඒවා ආශ්‍රිතව ජීවත් වූ අතීත මානවයා පිළිබඳව වැදගත් තොරතුරු රැසක් අනාවරණය කර ගැනීමට හැකිව තිබේ. ඊට අමතරව දැනට ජනාවාසකරණය වෙමින් පවතින ස්ථානයන් මුල්කොට ද ආදී මානවයන් විසින් තනවන ලද සුසාන භූමි කිහිපයක නටඹුන් හමුවී ඇත. මෑතක දී මිනුවන්ගොඩ දෙවලපොළ ප්‍රදේශයෙන් මතු කර ගත හැකිවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඊට කදිම නිදසුනකි. 

මා විසින් කරනු ලැබූ විමර්ශනයකට අනුව ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය තුළ යක්ෂ ජනාවාස බහුලව පැවැති ඉසව්වක් වශයෙන් නම් කළ හැකි විශේෂ කලාපයක් තිබේ. එනම් බුත්පිටිය, යොන්ගම්මුල්ල, කොස්කඳවල, අඹගස්පිටිය, මාලිගාතැන්න සහ කඳුමුල්ල යන ගම්මානවලට මායිම් වූ පර්වතාශ්‍රිත ප්‍රදේශයයි.  මේ අතරින් ගල් ලෙන් සිය ගණනක් සහිත අදටත් ස්වාභාවික වන ගහනයක් දැකිය හැකි පිළිකුත්තුවට ප්‍රධාන තැනක් හිමිවෙයි. ක්‍රිස්තු පූර්ව තුන්වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමු සියවස දක්වා ලියැවුණු බ්‍රාහ්මී ලෙන් කීපයක් මෙම ගල්ලෙන්වල දැකිය හැකිය. භික්ෂූන් වහන්සේලාට පූජා කිරීම් පිළිබඳව සඳහන් එම ලෙන් ලිපි සහිත ගල්ලෙන් බොහොමයක් වැසි ජලය ඇතුළට කාන්දු නොවන අයුරින් කටාරම් කොටා තිබීම ද විශේෂත්වයකි. ඒ අතුරින් පිළිකුත්තුව පුරාණ විහාර භූමියේ දක්නට ලැබෙන ක්‍රිස්තු පූර්ව පළමු සියවසට අයත් බ්‍රාහ්මී ලෙන් ලිපියක සිංහල අදහස මෙසේය. 

අශ්වාරෝහක ප්‍රධානියාගේ සොහොයුරු අග්නිභූත ගේ පරිත්‍යාගයකි. සිව් දෙසින් වඩින සංඝයා වහන්සේ සඳහා පූජා කරන ලදී. එමෙන්ම මෙම පිළිකුත්තුවේ ඇති තවත් ගල්ලෙනක කටාරමට ඉහළින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ‛මනොරබ’ යන වදන කොටා තිබෙනු දැකිය හැක. මෙහි ‛මනොරමෙ’ යන්නෙහි අරුත සිත් අදනා සුළු බව රහසක් නොවේ. ඉන් අපට පැහැදිලි වනුයේ නූතනයේ නිවෙස්වල නොයෙක් නම් යොදන්නාක් මෙන් දුරාතීතයේ ගල්ලෙන් සඳහා ද නම් යොදා ඇති බවකි.
ඒ කෙසේ හෝ මේ සම්බන්ධයෙන් කිව යුතු විශේෂිත කරුණක් ද තිබේ. එනම් මේ සියල්ල අපගේ මාතෘකාවට අදාල යක්ෂ යුගයට පසු සිදුව ඇති මානව ක්‍රියාකාරකම් බවය. 

අතීතයේ තතු කෙසේ වුවද ඉහත සඳහන් ප්‍රදේශය තුළ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා ජන ආගමික ගුණ විශ්වාස කෙරෙහි වැඩි නැඹුරුවක් පවතින බව  මෙම නිරීක්ෂණයේදී නිගමනයකට ඒමට මට හැකිවිය. මීට දශක කිහිපයක් දක්වා ග්‍රාමීය ලක්ෂණවලින් යුතු මෙම කලාපය මේ වනවිට ශීඝ්‍ර ලෙස නාගරීකරණයට නතුවෙමින් පවතී. නිරතුරුවම සිදුවන ඉඩකඩම් අලෙවිය මුල් කරගෙන පිටපළාත්වල බොහෝ දෙනෙක් මෙහි පදිංචියට පැමිණෙමින් සිටිති. එමෙන්ම මෙම ප්‍රදේශයේ පාරම්පරික ජනතාව අවාහ - විවාහ සම්බන්ධතාවයන් ඔස්සේ බාහිර සමාජයත් සමඟ මිශ්‍රවීමේ වැඩි සම්භාවිතාවක් පෙන්නුම් කරයි. එහෙත් ඉහත සඳහන් කලාපය තුළ වෙසෙන වයස අවුරුදු හැත්තෑව - අසූව ඉක්මවූ ගැමියෙකු සොයා ගත හොත් මෑතක් වනතුරුම එම ප්‍රදේශයේ ප්‍රබලව පැවැති යක්ෂ විශ්වාස පිළිබඳ කරුණු විමසා දැනගැනීමේ කිසිදු අසීරුවක් පැන නොනඟිනු ඇත.

යක්කුන්ට ගල් අරක්කු සමඟ බීඩි සුරුට්ටු


ගම්පහ යක්කු සහ දෙවිවරු ආධ්‍යාත්මික කටයුත්තක් වුවද එක්තරා අතකින් බලන විට යක්මඩුව නව නළු රසයෙන් පිරි විනෝද මේලාවකි. සෙසු බොහෝ ප්‍රදේශවල තරුණ තරුණියන් මෙන් එළිමහන් සංගීත ප්‍රසංගවලට වහවැටී සිටින ගම්පහ දිසාවේ තරුණ තරුණියන් ඉදිරියේ අපට පමණක් ආවේණික මෙම යක් මඩුවක අසිරිය දිගහැර දැක්වුවහොත් තම සංගීත සංදර්ශනවල ජනප්‍රියත්වය දිගටම රැක ගැනීම සඳහා ලොකු සටනක යෙදෙන්නට ඒවායේ සංවිධායකයන්ට සිදුවනු ඇත. 


යක්මඩුව ශාන්ති කර්ම සඳහා ඉදි කෙරෙන මණ්ඩපය තුළට ඊට සම්බන්ධ නැති කිසිවකුටත් ඇතුළු වීම සපුරාම තහනම්ය. ඒ යකුන් සිටින ස්ථානයකට මිනිසුන් ඇතුළු වීම කොහොමටත් නුවණට හුරු නොවන නිසා විය හැක. එමෙන්ම යකුන් සඳහා අය බදුගෙවීම ද ප්‍රධාන අරමුණක් කරගත් යක් මඩුව තුළට අප රටේ මහේශාක්‍ය දෙවිවරුන්වත් වැද්දා නොගැනීම හෙවත් වැඩමවා නොගැනීම ද මෙහි ඇති සුවිශේෂත්වයයි. 


ඒ අනුව යක් මඩුව ශාන්ති කර්මයේ දෙවියන් සඳහා වන පහන් පැල් මඩුවෙන් පිටත ඉදි කරනු ලැබේ. එමෙන්ම මෙහි තවත් සුවිශේෂත්වයක් ඇත. එනම් යකුන්ට ඇවැසි සියළු දේ නොඅඩුවම සැපැයෙන යක් මඩුව ශාන්ති කර්මයේ දී අප රටේ ජනතාව නිරතුරු අදහනු ලබන මහේශාක්‍ය දෙවිවරුන්ට පහන් පූජාවක් පමණක් ලබා දීමයි. 


ගම්මඩුකදී මඩු ශාන්ති කර්ම බෞද්ධ වෙහෙර විහාර ආශ්‍රිතව සිදු කෙරුණ ද යක් මඩුව පන්සලක පැත්ත පළාතම වද්දා නොගන්නා බවත් කලින් සඳහන් කළෙමි. ඒ අප සමාජයේ නිරතුරු සිදු කෙරෙන පංච දුෂ්චර්යයන් එකක් දෙකක් හැරුණු කොට යක්මඩුව තුළ සිදු කෙරෙන බැවිනි. එහෙත් එය මිනිසුන් විසින් යකුන්ට, ඔවුන්ගේ ඕනෑ එපාකම් මත පදනම් ව දෙනු ලබන ප්‍රදානයක් බැවින් යක් මඩුව ශාන්ති කර්මයේ සිදු කෙරෙන පස් පව් සම්බන්ධයෙන් ගම්පහ දිසාවේ ජනතාව වැඩි තැකීමක් නොකරති. එමෙන්ම බෞද්ධ ත්‍රිපිටකයෙන් යකුන් සම්බන්ධයෙන් විශාල වශයෙන් විස්තර කෙරෙන ආටානාටිය ආදී සූත්‍රවල ද පස්පව්, දස අකුසල් කෙරෙහි යකුන් ස්වභාවයෙන්ම ලොල්වන පැහැදිලිවම සඳහන් වෙයි. එහෙත් එලෙස යකුන් අනුව යමින් අප ද පස් පව් සහ දස අකුසල්වල ගැලී කටයුතු කළ යුතු බවට බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිදු තැනක උපදෙස් දී නැත. 


යක් මඩුව ඇරඹෙන සැන්දෑ සමයේ එහි කාර්ය මණ්ඩලයට අයත් කොට්ටෝරු උන්නැහේලා යකුන්ට පිදීම පිණිස උන්ගේ රුචිය මහ පදනම් කොට ගත් බතක් පිසිති. එහිදී හත් මාලුවට අමතරව එළු මස් ව්‍යංජනයක් ද බොහෝ විට පිසෙයි. යක්මඩුව ශාන්ති කර්මයේ දී පළමුව භෝජනය යකුන්ට පිදෙන අතර ඒ වන විට යක් මඩුවට සම්බන්ධ හුදී ජනතා උදෙසා මඩුවෙන් පිටත වෙනම බතක් පිසෙයි. ඇතැම් ප්‍රදේශවල ඒ සඳහා එළු මස් ද සැකසෙන අතර යකුන්ටත් මිනිසුන්ටත් සෑහෙන පරිදි මස් ලබා ගැනීම පිණිස යක් මඩුවට මුල් කොට ප්‍රාණඝාතයක් ද සිදුවෙයි. එමෙන්ම යක් මඩුවේ යකුන් උදෙසා දෙන පිදේනි අතරට වෙරි පහනමින් හැඳින්වෙන මත්පැන් සහ මත්ද්‍රව්‍ය ද අනිවාර්යෙන්ම එක් කෙරෙයි. මීට ඉහත ද විස්තර කළ අන්දමට මෙහිදී වෙරි පහ යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ රා, ගල් අරක්කු, ගංජා, අබිං සහ දුම්කොළය. යක් මඩුව යාතු කර්මයේ ම ගෘහස්ථ මට්ටමේ ශාන්ති කර්මය වන යකුන් පිදුම ශාන්ති කර්මයේ දී ද යකුන් සඳහා මෙම වෙරි පහ ප්‍රදානය කෙරෙයි. ඒ ඉතා සුළු වශයෙනි. නිදසුන් ලෙස යකුන් පිදුවේ ශාන්ති කර්මයේ දී රා සහ ගල් අරක්කු පිදෙනුයේ කුඩා ඉන්ජෙක්ෂන් කුප්පි ප්‍රමාණයෙනි. ඒ සඳහා ගංජා ලබා ගැනෙනුයේ ද යන්තම් ඇඟිලි කුඩුවලට හසුවන ප්‍රමාණයක් පමණි. මේ දිනවල අබිං සේවීම අතිශය අසීරු බැවින් ඒ සඳහා ඇතැම් පාසල් සිසුන් අතර පවා භාවිත වන බව පැවසෙන මෝදකනම් මත්ද්‍රව්‍යය ලබා ගැනෙන බව පැවැසෙයි. 


යකුන් පිදුම පිළිබඳ විමසීමට ගිය අවස්ථාවක දී මා ලත් රසවත් අත්දැකීමක් මෙසේය. වරක් යක් කපු මහතෙකු හමු වූ මට යකුන් සඳහා පුදනු ලබන කිසියම් මත් ද්‍රව්‍යයක් නීති විරෝධී බැවින් යකුන් පිදුම පොලිස් වැටලීමකට ලක් විය නොහැකි දැයි අසා සිටියෙමි. මගේ එම කතාව අසා සිටි යක් කපු මහතාගේ මුවගට එක්වරම සාඩම්බර සිනාවක් නැගිණි 


‛‛යකුන් පිදුමකට පොලිසියෙන් පැනලා එහෙම අත්අඩංගුවට ගැනීමක් කළොත් ඒ වැටලීමට සම්බන්ධ වුණු වූ අයට යහතින් ඉන්න ලැබෙන්නේ නැහැ ඒක ඉර හඳ වගේ විශ්වාසයි.’’ හෙතෙම කීය. එමෙන්ම යකුන් පිදුම සඳහා වන වෙරි පහසොයා ගැනීමට පෙර තිබූ අසීරුව දැන් නොමැති බව කී ඒ කපු මහතා දැන් ගම්පහ දිසාවේ සමහර සිංහල බෙහෙත් බඩු කඩවල මේ වෙරිපහ පැකට්ටු වශයෙන් අලෙවියට තබා ඇති බව ද කීය. එමෙන්ම ඒ සඳහා රුපියල් එකසිය අසූවකට දෙසීයකට වඩා මුදලක් වැය නොවන බව ද හෙතෙම කීය. ඒ කෙසේ හෝ යකුන් පිදුමේ දී ඉතා සුළු මාත්‍රාවකින් පිදෙන මේ වෙරි පහ යක් මඩුවේ දී ලොකුවටම ප්‍රදානය කෙරෙන බව ද යක් කපු මහතා වැඩිදුරටත් කීය. 


‛‛යක් මඩුවේ දී යකුන් පිදුමේ දී වගේ එහෙම සුළුවට දීලා බෑ, ගල් අරක්කු දෙනකොට අඩුම තරමින් බෝතලයක්වත් තියෙන්න ඕනෙ.’’ හෙතෙම කීවේ බැරෑරුම් හඬිනි. එහෙත් ඒ සමඟම ‛‛ඒ කී දෙනකුටද?’’ යනුවෙන් ඇසීමට සිත්වුවද මම මහත් ආයාසයෙන් එම පැනය ගිල ගතිමි. ඒ එමගින් මා යක් මඩුවනම් ශාන්ති කර්මයට අපහාස කරන බවක් ඔහුට හැඟී යා හැකි බැවිනි. ‛‛අනික ඔය යකුන් පිදුව වෙරි පහට දුම්කොළ කෑල්ලක් වුණත් ගන්නේ නැහැ. ඒ වෙනුවට අඩුම තරමින් බීඩි මිටියක්, සුරුට්ටු මිටියක් වත් තියන්න ඕනේ.’’ එම කපු මහතා ඉන් අනතුරුව කීය. ‛‛එහෙත් බීඩි, සුරුට්ටු බීම අවම වන අතරේ ඒ තැන සිගරට්ටුවට ලැබෙමින් තිබී, දැන් සිගරට්ටුව ද සමාජයෙන් ශීඝ්‍රයෙන් ගිලිහී යන අවදියක යක් මඩුවේ දී යකුන්ට බීඩි, සුරුට්ටු සෙවීමට දරන උත්සාහය පිළිබඳව මගේ යටි සිත තුළ උතුරන්නට වූයේ හාස්‍යයකි. එහෙත් මීට සියවසකට හමාරකට පෙර සමාජ තත්ත්වය නිරූපනය කෙරෙන මේ ශාන්ති කර්මවලින් මැදින් මෙබඳු තත්කාලීන සංකේත ඉදිරිපත් වීමේ අරුමයක් නැතැයි සිතිණ.